Kış soğuğu yalnızca teni değil, kalbi de üşütür. Marieke Lucas Rijneveld’in Akşamlar Rahatsız Edicidir romanı, işte tam bu soğuğun içine doğan bir çocuğun iç sesini, acının çürüttüğü bir ailenin sessizliğini ve yasın bedenle ruhu nasıl şekilsizleştirdiğini anlatıyor.
2020 Uluslararası Booker Ödülü’nü kazanan bu sarsıcı metin, yalnızca bir ilk roman olmanın çok ötesinde: O, bir direniş metni. Çocukluğa biçilen kabuğu kırmak, bastırılmış duyguların çatlağından sızan karanlıkla yüzleşmek isteyen okurlar için tam anlamıyla bir iç çekiş.
Okur, bu romanı bitirdikten sonra kendine şunu soruyor: ‘Gerçekten her sessizlik masum mu?’
Çocukluğun Gölgesinde
Romanın merkezinde, 10 yaşındaki Jas yer alıyor. Bir buz pateni kazasında ağabeyini kaybeden bu küçük kız, yasın yetişkinlerce nasıl bastırıldığını, çocuklarca nasıl büyütüldüğünü gözler önüne seriyor.
Rijneveld, Jas’ın zihnine sızarken okura çocukluğun yalnızca neşeli bir dönem olmadığını, aksine bastırılmış arzuların, korkuların ve anlam verilemeyen kayıpların gölgesinde geliştiğini hatırlatıyor.
Aile içinde konuşulmayan her şey, Jas’ın iç dünyasında yankılanan bir uğultuya dönüşüyor. Sessizlik burada sadece bir iletişimsizlik değil, neredeyse canlı bir varlık; boğazda düğüm, evin içinde dolaşan soğuk bir rüzgâr.
“Kardeşim öldüğünden beri annem bana sadece gözleriyle bakıyor, sanki ağzı mezara gömülmüş gibi.”
Roman boyunca olaylar birbirine gevşek bir iplikle bağlanıyor gibi görünse de aslında her detay, Jas’ın içsel dünyasındaki karmaşaya hizmet ediyor. Abinin kaybı, ailedeki sessizlik, Jas’ın okulda yaşadıkları ve kendi bedeniyle kurduğu ilişki arasında görünmez ama güçlü bir ağ var. Her olay, bir sonrakini tetikliyor; ancak cevaplardan çok sorularla, bir tür boşluk ve huzursuzluk hissi bırakıyor.
Tema ve Karakterler
Romanın ana temaları yas, çocukluk travması, aile içi sessizlik, dinin baskısı ve bedenin yükü etrafında dönüyor. Jas, bastırılmış bir öfke ve kırılganlıkla şekillenen bir çocuk. Anne, katı ve soğuk bir figür; dini inançlarıyla hayatını anlamlandırmaya çalışıyor. Baba ise sessiz, edilgen, adeta evin içinde bir gölge gibi. Yan karakterler ise Jas’ın yalnızlığını derinleştiren birer fon gibi var oluyor.
Dilin Sıyrılmış Hali
Rijneveld’in dili, alışıldık anlatı kalıplarının çok dışında. Cümleler sert, çiğ ve filtresiz. Anlatım bazen öyle ham, öyle içe dokunur ki okur kendini Jas’ın zihinsel labirentinde kaybolmuş gibi hissediyor.
Bu roman, duygularla oynayan bir edebiyat eseri değil; duyguların ta kendisi. Kırılganlığıyla, çiğliğiyle, insana dokunan çıplaklığıyla doğrudan hissettiren bir anlatı. Metaforlar, doğa imgeleri, hayvanlar ve bedensel duyumlar üzerinden şekillenen anlatı, zaman zaman rahatsız edici ama bir o kadar da sahici.
Yazar, çocuk aklının karanlık köşelerinde gezerken utanmıyor, ürkmüyor, eğip bükmüyor—yalınlığın içinden gelen o çıplak gerçeklik duygusunu sonuna kadar taşıyor.
“Tanrı bizi duymuyordu, çünkü biz artık sesimizi içimizde tutmayı öğrenmiştik.”
Roman, Jas’ın birinci tekil şahıs anlatımıyla yazılmış. Yazar, Jas’ın gözünden dünyayı filtrelemeden, olduğu gibi aktarıyor. Bu seçim, okurla karakter arasında yoğun bir bağ kuruyor ama aynı zamanda rahatsız edici bir yakınlık hissi de yaratıyor.
Rahatsızlığın Edebiyatı
Akşamlar Rahatsız Edicidir, okurun zihninde bir tür sis bırakıyor; huzursuz, kasvetli ama bir o kadar da gerçek. Bitirdiğinde bir hikâyeyi tamamlamış değil, bir duygunun içine düşmüş, o duyguda kaybolmuş gibi hissediyorsun.
Türkçeye Belma Sezgin Yüksel tarafından çevrilen ve Monokl Yayınları etiketiyle yayımlanan Akşamlar Rahatsız Edicidir, yalnızca bir yas romanı değil; aynı zamanda çocukluğa, dine, suskunluğa ve bedenin politikasına yazılmış bir çığlık.
Her paragrafıyla okurun huzurunu kaçıran ama tam da bu rahatsızlık sayesinde unutmadan içselleştirdiği bir anlatı… Rijneveld, edebiyatın konfor alanından uzak, cesur bir ilk eserle edebiyat tarihine güçlü bir adım attı.
Kimler İçin Uygun?
Akşamlar Rahatsız Edicidir, özellikle duygusal yoğunluğu seven, çocukluk ve travmalar üzerine derinlemesine düşünen okurlar için uygun bir eser. Hafif bir okuma arayanlar için ağır ve sarsıcı gelebilir.
Sınırların Ötesinde Bir Anlatıcı: Marieke L. Rijneveld
Marieke Lucas Rijneveld, 1991 yılında Hollanda’da doğdu.
Şiirle başladığı edebiyat yolculuğunu, Akşamlar Rahatsız Edicidir ile roman türüne taşıdı.
Kendine özgü dili, fiziksel ve duygusal deneyimlere dayalı anlatımıyla kısa sürede edebiyat çevrelerinde dikkat çekti.
Cinsiyet kimliği ve kişisel deneyimlerinden süzülen yazın dili, eserlerine hem kırılganlık hem de cesaret kazandırdı.
2020 yılında bu romanıyla Uluslararası Booker Ödülü’nü kazanan ilk Hollandalı yazar oldu. Aynı zamanda bu ödülü kazanan en genç yazarlardan biri olarak da tarihe geçti.
Rijneveld, edebiyatta sınırları zorlamaktan çekinmeyen, kelimeleriyle hem ruhsal hem toplumsal tabulara dokunan bir anlatıcı olarak öne çıkıyor.
“Kimse benim kalbimi bilemez. Montumun, derimin ve kaburgalarımın arkasında, ta derinlerde gizlenmiştir.”
